Door Martin Borck
Het WK voetbal 2026 is afgelopen. Het Duitse noch het Nederlandse team heeft zich in Amerika met roem overladen: allebei vlogen ze er al in de zestiende finale uit. Op sociale media verschenen niet lang daarna AI-foto’s met de twee elftallen gezellig samen in het vliegtuig naar huis. Gedeelde smart is halve smart, zullen we maar zeggen.
Voetbal is meer dan alleen een sport. Zeker als je naar de landenwedstrijden tussen Nederland en Duitsland kijkt. Tot op zekere hoogte weerspiegelden die wedstrijden de band tussen beide landen. Ik kan me nog aan de finale van 1974 herinneren, toen Duitsland won. Zelfs in het ingetogen Münsterland heerste feeststemming: mensen gingen de straat op om samen de hoogtepunten van het spel de revue te laten passeren. Maar als er een auto met een Nederlands kenteken langsreed, werden de passagiers zegevierend uitgejoeld. Ik weet nog dat ik dat als jongere al een beetje gênant vond.
In 1988 kwam de revanche: Nederland versloeg Duitsland in de halve finale van het EK en werd daarna zelfs Europees kampioen. Eindelijk stonden de landen quitte.
Toch volgde er in de grensgebieden tussen Nederland en Duitsland een reeks lelijke incidenten tijdens en na het WK van 1990 dat door Duitsland werd gewonnen. De landen stonden in de achtste finale tegenover elkaar, waarna er bijvoorbeeld op de grensovergang bij Glanerbrug-Gronau vandalisme gepleegd werd. Er werd een auto vernield en met stenen gegooid. Tijdens de finale werd de toegangsweg naar Glanerbrug uit voorzorg door de Duitse politie afgezet.
Dat gebeurde allemaal in een tijd waarin het er met de verstandhouding tussen de twee naties niet al te best voor stond. Uit een onderzoek van het Haagse Clingendael-instituut in 1993 kwam naar voren dat de overgrote meerderheid van de Nederlandse jongeren een uiterst kritisch beeld van Duitsers had. De geschrokken overheid nam direct maatregelen, onder andere in de vorm van uitwisselingsprogramma’s.
Ook de voetbalbonden reageerden met passende initiatieven. De situatie rondom de landenwedstrijden werd geleidelijk meer ontspannen. Plagerijen bleven desondanks aan de orde van de dag. Het lied ‘Ohne Holland fahr’n wir zur WM’ (We gaan zonder Holland naar het WK) was in Duitsland een grote hit tijdens het WK van 2002, waarvoor Nederland zich niet had weten te kwalificeren. Tijdens het EK van 2004 genoot ‘Schade, Deutschland, alles ist vorbei’ (Helaas, Duitsland, alles is voorbij) veel populariteit onder Nederlandse supporters, nadat het Nederlandse elftal ten koste van het Duitse de kwartfinale haalde. En toen Nederland op het WK van 2006 uitgeschakeld werd, scandeerden de Duitse fans ‘Ohne Holland fahr’n wir nach Berlin’.
Maar aan de behoorlijk netelige voorvallen van de vorige eeuw lijkt een einde te zijn gekomen. Sterker nog: toen Nederland tijdens het WK van 2010 in de finale tegen Spanje speelde, gebeurde er iets heel bijzonders tijdens het voetbalkijken op de Oude Markt in Enschede. Tussen de Nederlanders stonden Duitse fans! Met zwart-rood-goud op de ene wang en rood-wit-blauw op de andere, en daaronder de leus: ‘Win voor ons!’ Ook bij het clubvoetbal is er sprake van verbroedering en verzustering. Zo is de fanclub van Schalke 04 al jaren nauw bevriend met de aanhangers van FC Twente.
Inmiddels kijken Nederlandse en Duitse voetbalfans de landenwedstrijden soms zelfs samen. Heftige ruzies zijn er ondanks de sportieve concurrentie al lang niet meer geweest. En dat hopelijk niet alleen omdat Duitsland en Nederland er deze zomer allebei al zo vroeg uitlagen…
Vertaald door Sarah Hewitt.
24 juni 1990. Na de achtste finale van het WK werd er tijdens een ruzie tussen Duitse en Nederlandse fans op de grens tussen Glanerbrug en Gronau een auto vernield. © Martin Borck